Ten artykuł jest najnowszą częścią FT Kampania na rzecz edukacji finansowej i włączenia społecznego

Kiedy Jenny Fan odebrała telefon na początku lutego, myślała, że ​​wygrała szczęśliwe losowanie. Dzwoniący, który powiedział, że reprezentuje firmę zajmującą się pielęgnacją skóry, powiedział Jenny – studentce drugiego roku studiów w prowincji Hebei na północy Chin – że kwalifikuje się do odszkodowania w wysokości 1000 Rmb (117 funtów). Powód? Trzy miesiące wcześniej kupiła krem ​​do twarzy Rmb200, który nie działał na jej skórę.

Mężczyzna „twierdził, że jest przedstawicielem obsługi klienta producenta kremów”, powiedziała Jenny. „Podał wszystkie szczegóły zakupu, w tym nawet migawkę historii transakcji, więc trudno mi było mu nie ufać”.

Aby odebrać pieniądze, powiedział Jenny, że musi skonfigurować „specjalny kanał płatności”, dokonując wielu „testowych” przelewów środków na konto powiernicze. Gdy system zostanie uruchomiony, Jenny otrzyma zwrot pieniędzy oraz rekompensatę.

FT Flic

Ten artykuł jest częścią kampanii FT na rzecz edukacji finansowej i integracji społecznej, mającej na celu opracowanie programów edukacyjnych mających na celu zwiększenie wiedzy finansowej osób najbardziej potrzebujących.

Edukacja finansowa daje młodym ludziom podstawy do przyszłego dobrobytu — i może pomóc osobom w niekorzystnej sytuacji ekonomicznej wyjść z ubóstwa. Dołącz do kampanii FT Flic, aby promować znajomość finansów w Wielkiej Brytanii i na całym świecie

Przekaż darowiznę na kampanię Financial Literacy & Inclusion tutaj

19-letni student dokonał trzech płatności o łącznej wartości 20 000 Rmb (2 332 £). Wkrótce potem mężczyzna zablokował ją w mediach społecznościowych i przestał odbierać jej telefony. Jenny poszła na policję, ale usłyszała, że ​​jest „zbyt głupia” na kupowanie oszustwa. „Powiedzieli mi, że pieniądze zniknęły na dobre, ponieważ oszustów internetowych trudno było wyśledzić” – powiedziała. „To, co powinienem zrobić, to odbierać telefony tylko od osób, które znam”.

Jenny jest jedną z dziesiątek tysięcy obywateli Chin, którzy padli ofiarą oszustwa finansowego. Zbrodnia stała się faktem w drugiej co do wielkości gospodarce świata, która może pochwalić się szybko rosnącą populacją o średnich i wysokich dochodach. „Obserwujemy wzrost liczby oszustów, gdy bogactwo gospodarstw domowych rośnie” – powiedział Nie Chengtao, prawnik z Pekinu, który specjalizuje się w oszustwach finansowych.

Programy finansowe mają długą historię prosperowania w Chinach, gdzie dziesięciolecia niekontrolowanego wzrostu gospodarczego stworzyły nie tylko ogromne bogactwo osobiste, ale także sposób myślenia o szybkim wzbogaceniu się wśród społeczeństwa. Oszuści skorzystali również z braku regulacji i narzuconego przez państwo limitu oprocentowania depozytów, co ułatwiło im przekonanie klientów, którzy chcą uzyskać wyższy zwrot z ciężko zarobionych oszczędności.

Wykres kolumnowy z lat 1995-2019 przedstawiający przypadki oszustwa zbadane przez chińską policję

Rozwój internetu, zwłaszcza płatności online, zaostrzył problem, ułatwiając przeprowadzanie oszustw finansowych i utrudniając ich śledzenie. Chińskie firmy technologiczne są głęboko zakorzenione w rozwoju usług finansowych. Na przykład w ubiegłym roku Fidelity uruchomiło narzędzie wytycznych dotyczących oszczędzania na emeryturę, korzystając z Ant, jednej z głównych platform finansowych.

Oszuści atakują klientów platform, ponieważ są w stanie uzyskać dostęp do znacznie większej liczby potencjalnych ofiar, niż mogliby dotrzeć podczas spotkań osobistych.

Wszystko to doprowadziło do oszustwa finansowego — od sprzedaży członkostwa „click farm” (gdzie oszuści zatrudniają ludzi do zakupu towarów w sklepach internetowych w zamian za pełny zwrot pieniędzy plus opłatę) po produkty inwestycyjne bez aktywów bazowych — problem krajowy, który ma wpływ na całe chińskie społeczeństwo. David Zhang, prawnik zajmujący się zwalczaniem nadużyć finansowych z Hangzhou, powiedział, że zajmował się ofiarami oszustw, od profesorów college’ów, przez pracowników fabryk, po uczniów szkół średnich. „Nikt nie jest odporny na oszustów. Wszyscy mamy słabe punkty, które mogą wykorzystać”.

Problem nie jest łatwy do rozwiązania. Podczas gdy Pekin zrobił duży nacisk, aby umieścić oszustów za kratkami, a liczba rocznych aresztowań wzrosła pięciokrotnie w ciągu ostatnich trzech lat, znaczna liczba oszustów wyszła bez szwanku, działając za granicą lub ukrywając swoją tożsamość za pomocą lepszej technologii.

„Kończą nam się zasoby, aby zlokalizować oszustów”, powiedział FT funkcjonariusz policji z Shandong, specjalizujący się w oszustwach finansowych.

Policjant rozmawia z podróżnymi na wschodnim dworcu Dezhou, na szybkiej linii kolejowej Szanghaj-Pekin, w ramach kampanii ostrzegającej chińskich konsumentów przed oszustwami finansowymi na początku tego roku
Funkcjonariusz policji rozmawia z podróżnymi na wschodnim dworcu Dezhou, na szybkiej linii kolejowej Szanghaj-Pekin, w ramach kampanii ostrzegającej chińskich konsumentów przed oszustwami finansowymi na początku tego roku © Costfoto/Barcroft Media/Getty

W 2019 r. chińskie władze rozpoczęły ogólnokrajową kampanię edukacyjną przeciwko oszustwom, po tym jak prezydent Xi Jinping ogłosił na konferencji, że zwalczanie oszustw jest „najwyższym priorytetem”, jeśli chodzi o zapewnienie ludziom poczucia bezpieczeństwa. Kulminacją kampanii na początku tego roku było uruchomienie National Anti-Fraud Center, aplikacji mobilnej, która została pobrana ponad 500 milionów razy, co czyni ją jedną z najpopularniejszych na świecie. Rząd wykorzystuje różne kanały, od plakatów ulicznych po reklamy telewizyjne, aby informować opinię publiczną o tym, jak wyglądają oszustwa i jak ich unikać. Jednak aplikacja wywołała również kontrowersje związane ze śledzeniem korzystania z telefonów komórkowych, cenzurowaniem zagranicznych połączeń telefonicznych i oznaczaniem aplikacji biznesowych, takich jak Bloomberg News, jako „złośliwych”.

Niewielu dorosłych Chińczyków może spędzić dzień bez bombardowania przez sponsorowaną przez państwo propagandę przeciwko oszustwom. Większość budynków mieszkalnych ma w holu plakaty mówiące mieszkańcom, aby nie przekazywali funduszy nieznajomym. Autobusy przewożą reklamy informujące o tym, jak identyfikować oszustwa, a na ekranach LED widać celebrytów proponujących „wojnę ludową” przeciwko oszustom.

Niektóre miejsca poszły dalej. W zeszłym miesiącu Dongjing, miasto w Szanghaju, zaczęło wymagać od gości hotelowych przeczytania i podpisania wskazówek dotyczących zwalczania oszustw przed zameldowaniem. Tymczasem kelnerzy z lokalnych restauracji zostali poinstruowani, aby przed podaniem jedzenia informowali klientów o zapobieganiu oszustwom.

„Chcemy, aby edukacja przeciwko oszustwom dotarła do każdego aspektu życia ludzi” – powiedział urzędnik Dongjing.

Jednym z głównych beneficjentów tej inicjatywy politycznej są studenci, którzy poważnie ucierpieli w wyniku oszustw finansowych. Badanie przeprowadzone w ubiegłym roku wśród 2746 studentów z całego kraju przez oficjalny China Youth Daily wykazało, że ponad jedna dziesiąta respondentów straciła pieniądze na rzecz oszustów. To wywołało nową falę kampanii edukacyjnych mających na celu wzbudzenie w młodych dorosłych większej ostrożności. W zeszłym roku Szanghaj zaczął wymagać od 140 000 pierwszoroczniaków college’u, aby odbyli internetowy kurs zwalczania oszustw, podkreślając pięć popularnych oszustw, od szantażu i podszywania się pod urzędników państwowych po randki online w celu sprzedaży fałszywych produktów inwestycyjnych.

Niektóre miasta są tak chętne do walki z oszustwami, że Jinan, miasto na wschodzie, w zeszłym roku poprosiło studentów o zezwolenie policji zwalczającej oszustwa na dołączenie do ich grup w mediach społecznościowych. Pomysł polegał na tym, że funkcjonariusze będą publikować wskazówki dotyczące zapobiegania oszustwom i wypatrywać podejrzanych wiadomości. „Chcemy mieć pewność, że uczniowie są stale chronieni przed oszustami” – powiedział urzędnik Jinan.

Billboard w Sanlitun w Pekinie ostrzega kupujących przed niebezpieczeństwem oszustw finansowych © Fran Lu/FT

Inwestorzy detaliczni są kolejnym ważnym celem działań edukacyjnych, ponieważ ich znajomość finansów nie nadąża za rosnącym bogactwem gospodarstw domowych. Ankieta przeprowadzona w kwietniu wśród 140 000 osób dorosłych przez Ludowy Bank Chin wykazała, że ​​ponad połowa respondentów nie potrafiła obliczyć rocznych zwrotów i nie rozumiała, co oznacza dywersyfikacja inwestycji. Czterdzieści cztery procent powiedziało, że zignoruje lub tylko przeczyta umowy finansowe.

Aby zmniejszyć lukę w wiedzy, regulator finansowy (w skład którego wchodzą Ludowy Bank Chin, Chińska Komisja Regulacji Bankowości i Ubezpieczeń oraz Chińska Komisja Regulacji Papierów Wartościowych) zorganizował coraz większą liczbę kursów szkoleniowych online i na miejscu, mających na celu pomoc inwestorom w zwiększaniu świadome decyzje. (Kursy te znacznie wzrosły od czasu przemówienia Xi w 2019 r.) Organ wymagał również od doradców finansowych i zarządzających aktywami, aby inwestorzy ukończyli testy oceny ryzyka nagrane na taśmie wideo przed podjęciem decyzji, które produkty sprzedać.

„Zrobiliśmy, co w naszej mocy, aby dopasować preferencje inwestorów do ryzyka do oczekiwanego zwrotu” – powiedział John Wang, właściciel funduszu obligacji o wysokiej stopie zwrotu z siedzibą w Szanghaju, który odrzucił dziesiątki inwestorów ze względu na ich niską tolerancję na ryzyko.

Wielu inwestorów detalicznych zakłada gwarantowany zwrot (do czego zachęcają oferty sprzedaży funduszy) z produktów inwestycyjnych o stałym dochodzie, mimo że w rzeczywistości tak nie jest. Niewykonanie zobowiązania może skłonić niezadowolonych inwestorów do pozwania zarządzających aktywami za dostarczanie mylących informacji.

Wykres kolumnowy z lat 2018-20 pokazujący liczbę osób aresztowanych w Chinach za oszustwa internetowe

Jednak kampania edukacyjna nie zapobiegła rozkwitowi oszustw. Akta sądowe pokazują, że w ubiegłym roku liczba przypadków oszustw inwestorów w całym kraju wzrosła o ponad jedną trzecią w porównaniu z poziomem z 2019 roku.

Porażka kampanii wynika częściowo z jej ograniczonej skali. Większość wspieranych przez rząd kursów edukacyjnych dla inwestorów dociera tylko do niewielkiej liczby studentów ze względu na brak rozgłosu. Podczas gdy wiele prywatnych programów edukacji finansowej cieszy się większą popularnością, występuje w nich konflikt interesów, jeśli chodzi o promowanie produktów inwestycyjnych dla zysku.

Co gorsza, większość programów edukacyjnych jest zbyt ogólna, aby obejmowała to, co jest potrzebne do zapobiegania oszustwom.

„Nauczyciel powiedział nam, że wysokie zyski wiązały się z dużym ryzykiem” — powiedział Daniel Wu, inżynier oprogramowania z Zhejiang, który wziął udział w kilku zajęciach z zakresu finansów, zanim przegrał Rmb1m na rzecz programu. „Ale nie powiedział, którą część umowy inwestycyjnej powinniśmy uważnie przeczytać, aby uniknąć pułapki”.


Podczas gdy Pekin ustanowił jedno z najsurowszych na świecie przepisów o ochronie danych osobowych, jego egzekwowanie jest w najlepszym razie niejednolite. Sun Yin, profesor z Southwestern University Politics and Law, powiedział w zeszłorocznej gazecie, że brak surowych kar za kradzież danych osobowych pozostawił oszustów „niezrażonych”.

Ji Shaofeng, konsultant finansowy z Nanjing i były regulator bankowy, powiedział, że lepsza edukacja może pomóc społeczeństwu w walce z oszustwami w dłuższej perspektywie. „Na krótką metę”, powiedział Ji, „rządy prawa mają większe znaczenie”.

Jednak ponieważ przypadki oszustw nadal prosperują, wielu uważa, że ​​sama edukacja nie wystarczy do walki z oszustami. Nie, prawnik ds. zwalczania nadużyć finansowych, powiedział, że brak ochrony danych osobowych pozwala oszustom tworzyć takie spersonalizowane wiadomości, że ofiary nie mogą się oprzeć.

Jenny Fan, ofiara oszustwa studenckiego, wie o tym z gorzkiego doświadczenia. „Trudno jest odłożyć słuchawkę nieznajomego, który tak dużo o tobie wie” – powiedziała. „Po prostu słuchasz, aż wpadniesz w pułapkę”.

Dodatkowe raporty Wang Xueqiao w Szanghaju

Otrzymuj alerty włączone Apel charytatywny FT kiedy zostanie opublikowana nowa historia

prawa autorskie „Financial Times Limited” 2021. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Użyj ponownie tej treści (otwiera się w nowym oknie) UwagiPrzejdź do sekcji komentarzy